|
|
|
|
|
Dalakotu: ( Gemeiner / Gamander / Germander / Kurtluca / Duvarsedefi /
Teucrium chamaedrys / Yermeşesi )
Haziran-eylül ayları arasında pembe veya beyazımsı renkli çiçekler
açan, 10-30 cm boyunda, çok senelik, otsu bir bitki. Kisamahmuz, yer
meşesi ve yer palamudu gibi adlarla da tanınır. Orman altları ile
kurak çayırlarda rastlanır. Gövdeleri yatık, gövdeden çıkan dallar ise
dik, alt kısımları yuvarlak üst kısımları ise dört köseli ve tüylüdür.
Çiçekler yaprakların tabanında gruplar teşkil ederler. Pembemsi
renkteki çiçekler tüp seklindedir. Dalakotunun tüylü olanı ”Teucrium
polium” mayasıl otu olarak tanınmaktadır. Bitki, üzerini tamâmen
kaplamış olan tüylerden dolayı beyaz-gri renktedir. Yaprakların
kenarları bilhassa uca doğru dişli ve içe doğru kıvrıktır. Çiçekleri
beyaz renkli olup oval durumlarda toplanmıştır. Anadolu’da çoğu yerde
yaygındır. Aynı dalak otu gibi kullanılmaktadır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara, Karadeniz, Orta Anadolu ve
Akdeniz bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmi, toprak üstü kısımları,
yâni çiçekli bitkidir. Çiçek açma mevsiminde çiçekli dallar toplanır,
demet yapılıp havadar bir yerde kurutulur. İştah açıcı, uyarıcı,
yaraları iyi edici ve ateş düşürücü olarak kullanılır. Bitki uçucu
yağ, acı maddeler, tanen, glikozit ve saponinler taşır
Damkoruğu:(Dach-Hauwurz / Orpin / brûlant / Joubarbe / Des toits /
Wallpepper / creeping jack / Kulokotu / Saksıgüzeli / Sedum /
Sempervium)
Etli yaprakları olan, bir veya çok çiçekli bir bitkidir.
Beyaz-sari-pembe renkli olan çiçekleri, Küreci veya salkım durumunda
bulunurlar. Çoğunluğu kuzey yarımkürede bulunan 600 türü vardır.
Türkiye’de 35 türü bulunur. Tek veya çok yıllık bitkilerdir.
Yaprakları tabanda rozetler meydana getirirler.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Trakya ve Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Basur memelerini gidermek ve nasır tedavisi için
kullanılır.
Defne: (Lorbeer / Laurier / Sweet bay laurel / Laurus nobilis )
6-18 m yüksekliginde, yuvarlak tepeli ve sık dallı bir ağaç veya
ağaççıktır. Almaşık sapın iki yanında karşılıklı değil de aralıklı
olarak bir sağda, bir solda bitmiş yapraklar seklinde dizilmiş, 7.5-10
cm uzunluğundaki yapraklar oval biçimli, donuk renkli derimsi ve sert
kenarları da genellikle dalgalıdır. Bitkinin sarimsi veya yeşilimsi
beyaz renkte küçük çiçekleri, olgunlaştığında rengi koyu mora dönen
tek tohumlu, etli meyveleri vardır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Bütün Akdeniz çevresi, özellikle nemli
boğazlar. Vatani Anadolu’dur.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmi yaprak ve meyveleridir.
Yaprakları uçucu yağ yönünden zengindir. Baharat olarak kullanılır.
Defne meyvelerinde de uçucu yağ ve diğer yağlar, acı maddeler bulunur.
Meyveleri midevî ve sinir ağrılarına karsı kullanılır. Meyve
yapraklarından elde edilen yağ cildi tahriş edici merhemlerin içine
konur. Ayni maksat için veteriner hekimlikte de, bundan başka sabun ve
şampuanlara koku vermek için de kullanılır. Ayrıca, ateş düşürücü,
terletici, iştah açıcı, ve hazmı kolaylaştırıcı özellikleri
bilinmektedir. Hamilelerin kullanması tavsiye edilmemiştir.
Demirhindi:(Tamarindearinde / Tamarinier / Tamarind / Tamarin /
Tamarindus indica / Pulpa tamarindorum cruda )
Hindistan ve tropikal bölgelerde yetişen, yayık dallı boyu 20-25
metreye ulasan sıcak iklim ağacıdır. Anayurdunun Habeşistan olduğu
tahmin edilmekte ise de bugün bütün tropikal bölgelerde yetişmektedir.
Çiçek açtığı zaman çok güzel bir görünümü olduğundan yetiştiği
bölgelerde, yol kenarlarına park ve bahçelere dikilir. Çiçekleri sari
veya kırmızı renkte olup, dalların ucunda salkım seklinde bulunurlar.
Meyveleri 20 cm civarında, kahverengi, çok tohumlu olup, olgunlaşınca
açılmazlar. Gövde kısmi tahta isleri ve oymacılıkta kullanılır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Güney bölgelerde yetişir.
Kullanıldığı yerler: Yaprakları kaynatılarak elde edilen suyu solucan
düşürmede ilâç olarak kullanılır. Meyvelerinden ise ilâç yapımında
istifâde edilir. Meyvenin bileşiminde elma asidi, sitrik asit, asetik
asit, seker ve pektin bulunur. Tıbbî kullanılmasının dışında seker ve
tatlıcılıkta ve vücuda serinlik ve rahatlık verdiği için şerbet olarak
kullanılır. Ayrıca, susuzluğu giderici, ve müshil etkileri de
bilinmektedir.
Deniz kadayıfı: (Alarga esculenta / Carrageen )
Esmer su yosunlarından bir çeşit deniz bitkisidir.
Kullanıldığı yerler: Solunum ve hazım sistemi nezlelerini giderir.
Vücudu besleyici olarak kullanılır.
Deniz üzümü: (Meerträrubchen / Ephédre / Sand Cherry / Sea Grape /
Ephedra campylopoda)
Dünyanın kurak yerlerinde yetişen bir bitkidir. Yeşil ve çok dallı
olan sürgünlerinde pul seklinde karşılıklı iki yaprak bulunur.
Yapraklar terlemeyi azaltmak maksadıyla çok küçülmüş ve pul seklini
almıştır. Bu sebeple dallar özümleme vazifesini üzerine almış ve
yeşillenmiştir. Bu dallar düğüm ve düğümler arası kısımlara
ayrılmışlardır. Ephedralar normal olarak iki evcikledir. Fakat bir
evcikle hatta erdişi çiçekli olanlar da vardır. Ephedra cinsinin orta
Asya’dan Akdeniz çevresi memleketlerine kadar olan bölgede, Orta
Avrupa’da Kuzeybatı Amerika, Meksika ve G.Amerika Ana Dağlarında
yetişen 40 kadar türü, memleketimizde yetişen üç türü vardır.
Ephedra campylopoda (Sarkık deniz üzümü): Akdeniz ikliminin bulunduğu
kıyı bölgelerimizde, meşe ve ardıç türleri üzerinde sarılıcı olarak
yetişir. Dalları 1-4 mm çapında, silindir seklinde, çıplak, boyuna
hafif çizgilidir. Meyveleri ekim ayında olgunlaşan, ateş kırmızısı
renkli, iki tohumlu, 8-10 mm çapında yalancı üzümsü bir meyvedir.
Ephedra majör (Dik deniz üzümü, dagburugu): İç Anadolu’da özellikle
taslı ve çakıllı yamaçlarda yetişir. 0.3-2 m boyunda, çalı
görünüşünde, odunlu bir bitki. Dallar sik, 1-1.5 mm çapında, koyu
yeşil renkli ve çıplaktır. Yapraklar derimsi ve küçük, meyve kırmızı,
nâdiren sari renkli, küre seklide ve üzümsüdür.
Ephedra distachya: Vatani Akdeniz çevresi memleketleridir.
Memleketimizde Kars, Kayseri, Çanakkale çevresinde yetişmektedir.
Ephedra sinica: Çin’de 5000 yıldan beri tanınan ve halk tıbbında
kullanılan önemli bir bitkidir. Bu bitki özellikle Güney Çin’de deniz
kenarına yakın yerlerde yetişir. Bugün Kuzey-Bati Hindistan ve Bati
Pakistan’da yetişmektedir. Bitki 60-90 cm yüksekliktedir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmi kuru dallarıdır.
Bileşiminde, Ephedrin alkaolidi ve tanen vardır. Ephedrin astıma karsı
kullanılır. Eski devirlerden beri Çin’de ve Orta Asya’da terletici,
ateş düşürücü, romatizma ağrılarını ve astım nöbetlerini dindirici
olarak kullanılmıştır. Fakat bugün çoğunlukla astım nöbetlerini
dindirici ve yüksek ateşe karsı kullanılmaktadır.
Dereotu: (Dile / Aneth / Anet / Tereotu / Anethum / Anethum graveolens
/ Peucedanum graveolens)
Nisan-haziran ayları arasında, sarımtrak renkli çiçekler açan 30-70 cm
boyunda, güzel kokulu, bir senelik otsu bir bitkidir. Dereotu,
durakotu olarak da bilinir. Rutubetli, sulak ve gölgeli yerleri sever.
Gövdesi dik, dallı, tüysüz, üstü çizgili ve içi bostur. Yapraklar ince
ve dar parçalı, koyu yeşil renkli ve etlidir. Yaprak sapının alt
kısmında gövdeyi saran geniş bir yaprakçık bulunur. Alt yaprakları
saplı, üst yapraklar sapsızdır. Çiçekler bileşik semsiye durumunda
toplanmışlardır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara, Ege, Akdeniz bölgelerinde
bahçelerde yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmi meyveleridir. Meyveler
eylül sonunda toplanır ve gölgede kurutulur. Meyvelerinde sâbit ve
uçucu yağ, pektin ve azotlu bileşikler vardır. Meyveler yatıştırıcı,
mide ve bağırsak gazlarını önleyici olarak kullanılır. Hazımsızlık ve
hıçkırığa da tesiri iyidir. Yaprakları da yemek ve salatalarda
kullanılır.
Devedikeni: (Circium arvense / Chardon / Yabani enginar)
Bileşikgillerden, tarlada yetişen 1 metre kadar boyunda bir bitkidir.
İnce ve çengelli bir yapıya sahiptir. Yasken güzel koku verir.
Kuruyunca kokusunu kaybeder.
Kullanıldığı yerler: Ateş düşürücü, terletici ve vücuda rahatlık
verici olarak kullanılır.
Dolamaotu: (Pronychia serpilifolia)
Karanfilgiller familyasından, yeşil ve beyaz renkte küçük çiçekleri
bulunan bir bitkidir. Yaprakları beyazımtırak yeşil renklidir.
Köklerinden faydalanılır.
Kullanıldığı yerler: Dolama ve çıban tedavisinde kullanılır.
Düğünçiçeği:(Hahnenfuss / Rénoncule / Buttercup ranunculus /
Giritlalesi / Sekayiklalesi / Turnaayağı / Kurbağaotu / Sütlüce otu)
Nisan-temmuz ayları arasında, ekseriya parlak sari, nâdiren beyaz
renkli çiçekler açan bir veya çok senelik otsu bitkilerdir. Çiçekleri
ekseriya tek baslarına 5 veya daha çok parçalıdırlar. Taç yaprakları
genellikle parlak sari renktedir. Yapraklar elsi dilimli veya tam
kenarlıdır. Memleketimizde 78 türü bulunmaktadır.
Kullanıldığı yerler: Düğünçiçeği (Ranunculus) türleri yakıcı, tahriş
edici, kızartıcı ve zehirli bitkiler olarak tanınmışlardır. Tedâvi
sahasında nâdiren kullanılır. Tedâvi maksadıyla kullanılmakta olan
türler şunlardır:
Yakıcı düğünçiçeği (R. acar), yumrulu düğünçiçeği (R. bulbosus),
bâsurotu (R. icarca) bataklık düğünçiçeği (R. scelerotus).
Bâsurotu ortaçağdan beri bâsura karsı kullanılmaktadır. Saponin,
glikozit ve yakıcı bir uçucu yağ taşır. Kavak merhemi ile birlikte
hâricen basura karsı verilmektedir.
Bataklık düğünçiçeği ise zehirli olarak tanınmış bir türdür. Hâricen
kızartıcı ve kan toplayıcı olarak kullanılır.
Dulavratotu:(Daphne mezereum)
Çiçekleri güzel kokulu olan bir ağaççıktır. Yüksek yerlerde yetişir.
Meyveleri kırmızımtırak, yaprakları açık yeşildir. Kabukları
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Zona (arpacık) tedavisinde kullanılır.
|
|
|
|
|
|
|